Ngưỡng mộ thành tích của các nhà khoa học nữ Việt Nam

0
0

 - Với thành tích phân lập thành công virus nCoV, đưa Việt Nam là 1 trong 4 quốc gia phân lập thành công virus này, tập thể khoa học nữ Phòng Thí nghiệm Cúm, Khoa Virus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Bộ Y tế vừa vinh dự được lựa chọn để trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2019. 

Trong những ngày đầy lo lắng về dịch bệnh Covid-19 vừa qua, thông tin về kết quả nghiên cứu, phân lập virus nCoV của các nhà khoa học Phòng Thí nghiệm Cúm, Khoa Virus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung Ương, (Bộ Y tế) đã khiến người Việt Nam hết sức tự hào. Đáng chú ý, trong Phòng Thí nghiệm này, số cán bộ nữ chiếm tới 75% (9 người).

Như VnMedia đã đưa tin, mới đây, nhóm các nhà nghiên cứu của Phòng Thí nghiệm, khoa Virus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương - trong đó có các nhà khoa học nữ đã phân lập thành công virus corona chủng mới (SARS-CoV-2), đưa Việt Nam là 1 trong 4 quốc gia phân lập thành công virus này.

Thành công nói trên tạo điều kiện cho việc sản xuất test xét nghiệm nhanh cho các trường hợp nhiễm và nghi nhiễm virus SARS-CoV-2; nâng khả năng xét nghiệm hàng nghìn mẫu bệnh phẩm mỗi ngày trong trường hợp cần thiết. Đồng thời, thành công đó còn giúp cho nghiên cứu về độc lực của virus này trên người, đặc điểm lây nhiễm, giúp công tác điều trị và chống dịch hiệu quả...

Ngày 12/2, Bộ Y tế đã trao bằng khen cho một tập thể và 6 cá nhân của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương vì đã nghiên cứu nuôi cấy và phân lập thành công SARS-CoV-2.

Tập thể khoa học nữ Phòng Thí nghiệm Cúm, Khoa Virus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Bộ Y tế vừa vinh dự được lựa chọn để trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2019. 

Phòng thí nghiệm Cúm tiền thân là Phòng thí nghiệm (PTN) Các virus Hô hấp, Khoa Virus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công nhận là Trung tâm Cúm quốc gia vào tháng 3/2000.

Với chức năng, nhiệm vụ giám sát, phát hiện, nghiên cứu các tác nhân virus gây viêm đường hô hấp cấp, PTN là đơn vị đầu tiên thu thập, phân lập và xác định căn nguyên gây dịch viêm đường hô hấp cấp tính nặng tại Việt Nam tháng 3/2003 là tác nhân virus lạ.

Hiện tại, PTN Cúm là thành viên của Hệ thống Giám sát cúm toàn cầu (GISRS), thường xuyên cập nhật số liệu virus học cúm hàng tháng vào mạng lưới Flunet của TCYTTG và chia sẻ các chủng cúm mùa đại diện của Việt Nam hàng năm (50 chủng/năm) tới các trung tâm nghiên cứu Cúm chuẩn thức để lựa chọn thành phần vaccine cúm hàng năm.

Định hướng nghiên cứu và đào tạo chính của Phòng thí nghiệm Cúm – Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương là các nghiên cứu của PTN Cúm hiện tại và trong tương lai đều hướng đến mục tiêu chung giảm gánh nặng bệnh tật của dịch bệnh cúm mùa và giảm nguy cơ, ảnh hưởng của đại dịch cúm nhằm bảo vệ sức khoẻ cộng đồng tại Việt Nam cũng như các quốc gia khác trên thế giới.

 
Các nữ cán bộ nghiên cứu Phòng Thí nghiệm, khoa Virus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương. 

Tham gia công tác khống chế dịch Sars

Định hướng nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Cúm đã được xây dựng từ những năm 2003, khi dịch SARS xảy ra và Việt Nam là nước đầu tiên thông báo với tổ chức Y tế thế giới về căn bệnh mới với triệu chứng viêm phổi không điển hình, tiến triển nhanh và lây truyền mạnh với tỷ lệ tử vong cao.

Tại thời điểm đó, nhóm nghiên cứu của PTN Hô hấp, đứng đầu là PGS.TS. Lê Thị Quỳnh Mai, trực tiếp tham gia điều tra, thu thập mẫu, tiến hành chẩn đoán, các trường hợp viêm đường hô hấp cấp tính nguy hiểm đầu tiên điều trị tại bệnh viện Việt-Pháp (3/2003).

Cùng với các đồng nghiệp quốc tế, virus SARS-CoV – một tác nhân hoàn toàn mới đã được định danh vào tháng 4/2003. Các khái niệm và thực hành về an toàn sinh học lần đầu tiên được cập nhật tại Việt Nam, PTN được giao trách nhiệm phát triển các quy trình đánh giá nguy cơ và quy trình thực hành ATSH trong PTN ở các mức độ khác nhau. Những quy trình kỹ thuật này đã được Bộ Y tế phê duyệt và phổ biến trong toàn bộ hệ thống PTN trên phạm vi toàn quốc vào đầu năm 2005.

Ghi nhận cống hiến đóng góp của PTN trong khống chế dịch SARS , Chủ tịch nước đã trao tặng Huân chương lao động hạng 3 vì “Đã có thành tích xuất sắc trong việc phòng, chống và khống chế dịch SARS, góp phần bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân” năm 2004.

Nghiên cứu virus cúm gia cầm độc lực cao lây truyền từ gia cầm sang người A/H5N1 (2003-2014)

Với bài học kinh nghiệm từ công tác phòng chống dịch SARS năm 2003, nhóm nghiên cứu tiếp tục trực tiếp xét nghiệm xác định trường nhiễm virus cúm gia cầm A/H5N1 trên người đầu tiên tại Việt Nam vào những ngày cuối tháng 12/2003.

Những kết quả PTN và các vật liệu nghiên cứu (virus cúm A/H5N1, bệnh phẩm lâm sàng) đã được PTN chia sẻ cho nhiều đơn vị nghiên cứu quốc tế như Trung tâm Kiểm soát và Phòng chống bệnh tật (CDC, Atlanta, Mỹ); Viện Quốc gia Nghiên cứu về các bệnh truyền nhiễm (NIID, Nhật Bản), Phòng thí nghiệm Vi sinh Quốc gia Canada; Trung tâm bảo vệ sức khoẻ cộng đồng Hong Kong (CHP, Hongkong); Viện Khoa học Y tế, Đại học Tokyo, Nhật Bản; Trường Thú y, Đại học Wisconsin, Mỹ.Virus cúm A/H5N1 do PTN phân lập được đã được WHO lựa chọn là virus dự tuyển để phát triển vaccine phòng chống cúm A/H5N1 (A/ Vietnam/1194/2004 và A/Vietnam/1203/2004).

Để chủ động trong công tác phòng chống dịch, nhóm nghiên cứu cũng đã tham gia tạo chủng virus cúm A/H5N1 trong sản xuất vaccine cúm tại Việt Nam. Dẫn đầu là PGS. TS. Lê Thị Quỳnh Mai cùng nhóm nghiên cứu đã tham gia tạo chủng virus rgA/H5N1 không độc lực bằng phương pháp di truyền đảo ngược (Reverse Genetic – RG). Thiết lập được hệ chủng gốc và chủng sản xuất vaccine cúm A/H5N1 với đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật theo quy định của TCYTTG.

Từ những kết quả đã đạt được khi phát triển vaccine cúm A/H5N1, vaccine cúm A/H1N1/2009 đại dịch cũng đang được tiến hành phát triển trên tế bào thận khỉ tiên phát (PMKc). Các kết quả nghiên cứu cho thấy vaccine cúm A/H1N1/2009 đại dịch đáp ứng đầy đủ tính an toàn, hiệu lực và có giá thành hợp lý.

Hiện tại, thuốc kháng virus (Oseltamivir- Taminflu) được đánh giá là thuốc đặc hiệu nhất trong điều trị nhiễm virus cúm A (A/H5N1; H1N1) và chưa có các chế phẩm khác thay thế hoặc bổ sung. Nhóm nghiên cứu đã xác định 01 chủng virus cúm A/H5N1 (2005) xuất hiện đột biến liên quan đến kháng thuốc oseltamivir (Nature – 2005, IF 41,25), 02 virus cúm A/H5N1 cũng xuất hiện đột biến liên quan đến sự giảm độ nhạy của thuốc kháng virus (PloS ONE -2008, IF 4,35).

Các phát hiện này đã thúc đẩy sự phát triển các thuốc kháng virus cúm thế hệ mới (Proceedings of the National Academy- 2010 – IF 9,5) và các phương pháp phát hiện đột biến chỉ điểm kháng thuốc của virus cúm A/H5N1 (Journal of Virology-2009, IF 4,36).

Phát hiện chùm ca bệnh nhiễm cúm A/H1N1pdm09 nhưng chưa có khả năng lan truyền rộng trong quần thể virus cúm A (The New England Journal of Medicine -2010, IF 79,25).

Với sự hợp tác của CDC-Hoa Kỳ, nghiên cứu về sự tương tác giữa virus cúm A/H5N1 trên người và trên gia cầm tại miền Bắc Việt Nam trong giai đoạn 2003-2010 đã khẳng định giả thuyết các trường hợp người nhiễm virus H5N1 tại Việt Nam là kết quả của việc truyền trực tiếp từ gia cầm sang người (The Journal of Infectious Diseases – 2017, IF 6,27).

Phát triển các phương pháp nghiên cứu toàn diện đánh giá vai trò của virus cúm

Trong giai đoạn 2006-2015, cùng với sự hỗ trợ của Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát bệnh tật – Mỹ (US-CDC) và TCYTTG, hệ thống Giám sát Cúm đã được triển khai trên 15 điểm tại 4 vùng trên toàn quốc: miền Bắc, miền Trung, Tây Nguyên và miền Nam.

Hệ thống giám sát đã đưa ra bức tranh tổng thể về sự lưu hành của virus cúm mùa tại Việt Nam với đặc điểm di truyền và đặc tính kháng nguyên tương đồng cao với các virus dự tuyển vaccine cho khu vực Nam bán cầu (Vaccine-2013, IF 3,28).

Tác nhân virus gây viêm đường hô hấp cấp nặng (SARI) rất đa dạng: virus cúm vẫn là căn nguyên chính gây viêm đường hô hấp cấp nguy hiểm, ngoài ra các virus khác: hợp bào đường hô hấp (RSV), viêm phổi (hMPV), á cúm (Parainflueza) cũng đóng vai trò quan trọng.

Hiện tại, việc sử dụng vaccine cúm mùa tại Việt Nam bắt đầu được quan tâm, tuy nhiên phát triển các chính sách, chiến lược cho sử dụng vaccine cúm cần rất nhiều các thông tin về dịch tễ, virus, miễn dịch đã có trong cộng đồng.

PTN đã cùng với Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng đại học Oxford (OUCRU - Hà Nội) đã tiến hành nghiên cứu thuần tập (Corhot study) tại Hà Nam từ năm 2007 đến nay. Kết quả công bố trên gợi ý cho việc sử dụng để phát triển vaccine cúm mùa tại Việt Nam để làm tăng hiệu quả của vaccine, đồng thời cũng bổ sung thêm minh chứng để thúc đẩy việc nghiên cứu phát triển vaccine cúm phổ rộng trong tương lai.

Tuân chỉ mục tiêu nghiên cứu, PTN cúm tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu với sự hỗ trợ của các đồng nghiệp trong nước và quốc tế, các nghiên cứu hiện tại tập trung xác định ảnh hưởng của tình trạng miễn dịch đã có sau khi tiêm vaccine cúm mùa đến khả năng dự phòng của vaccine nhắc lại hàng năm, đặc biệt với virus cúm A/H3N2.

Các cơ hội và thách thức trong nghiên cứu về tác nhân virus gây viêm đường hô hấp cấp, đặc biệt là virus cúm tại Việt Nam vẫn còn rất nhiều trong tương lai. Tuy nhiên, với các kết quả đã đạt được, các nhà khoa học nữ của Phòng thí nghiệm Cúm - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, đứng đầu là PGS.TS Lê Thị Quỳnh Mai đã thành công trong việc kết nối, hệ thống những thành tựu nghiên cứu tại Việt Nam và phát triển lý thuyết khoa học, đi từ virus cúm tới chế phẩm vaccine cúm mùa và vaccine cho đại dịch cúm.

Trong những năm qua, các nhà khoa học nữ của PTN đã đạt rất nhiều thành tích khen thưởng nổi bật. Tiêu biểu là Giải thưởng Nữ khoa học trẻ Châu Á năm 2009 được trao cho PGS.TS. Lê Thị Quỳnh Mai;

Giải thưởng Tạ Quang Bửu 2019 trao cho PGS.TS. Nguyễn Lê Khánh Hằng. Công trình xuất sắc được xét tặng “Highly Pathogenic Avian Infuenza A(H5N1) Viruses at the Animal– Human Interface in Vietnam, 2003–2010” – “Virus cúm gia cầm độc lực cao A/H5N1 – tương tác giữa người và động vật, 2003-2010”, xuất bản trên tạp chí The Journal of Infectious Diseases, một trong số các tạp chí uy tín trên thế giới về nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm với chỉ số ảnh hưởng (IF) là 6,273.

Cùng với đó, Sách vàng sáng tạo Việt Nam năm 2019 được trao cho PGS.TS. Nguyễn Lê Khánh Hằng và tập thể Trung tâm Cúm Quốc gia do Ban thường trực Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trao tặng. Giải thưởng được xét tặng cho các tác giả/nhóm tác giả có những Công trình khoa học công nghệ có giá trị khoa học- kinh tế-xã hội lớn, đang được thực hiện tại Việt Nam nhằm khuyến khích nghiên cứu, áp dụng các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến vào sản xuất và đời sống, nhằm công nhận sự đóng góp nổi bật của các nhà khoa học, công nghệ.

Công trình xuất sắc được xét tặng “Highly Pathogenic Avian Infuenza A(H5N1) Viruses at the Animal– Human Interface in Vietnam, 2003–2010” – “Virus cúm gia cầm độc lực cao A/H5N1 – tương tác giữa người và động vật, 2003-2010”, xuất bản trên tạp chí The Journal of Infectious Diseases.

Tập thể Khoa virus cũng đã được nhận Huân chương lao động Hạng Ba cho do Chủ tịch nước trao tặng vì đã có thành tích xuất sắc trong việc phòng, chống và khống chế dịch SARS từ tháng 2-tháng 4/2003, góp phần vào việc bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

Danh sách các nữ cán bộ khoa học của Phòng Thí nghiệm Cúm

PGS.TS. Lê Thị Quỳnh Mai, sinh năm 1967 - Phó Viện trưởng, Trưởng phòng Thí nghiệm Cúm, Chủ nhiệm Bộ môn Khoa học Y sinh.

TS. Hoàng Vũ Mai Phương sinh năm 1977 - Trưởng Khoa Virus.

PGS.TS. Nguyễn Lê Khánh Hằng, sinh năm 1977 - Phó trưởng Khoa Virus, Phó chủ nhiệm Bộ môn Vi sinh vật học

Th.S. Lê Thị Thanh, sinh năm 1982

Th.S. Ứng Thị Hồng Trang, sinh năm 1987

Th.S. Nguyễn Phương Anh, sinh 1986, Nghiên cứu viên

Th.S. Trần Thị Thu Hương, sinh  năm 1976, Nghiên cứu viên

Cử nhân Phạm Thị Hiền, sinh năm 1984

Cử nhân Hoàng Thu Hương, Nghiên cứu viên

 

Hoàng Hải

Ý kiến bạn đọc


Du lịch Sơn Đoòng qua internet lọt vào Top 10 tour du lịch ảo mùa dịch Covid-19

(VnMedia)- Dù chỉ là du lịch qua hình ảnh, cảnh quan hùng vĩ của Sơn Đoòng mới đây đã được tờ Guardian của Anh đưa vào top 10 tour du lịch thực tế ảo đáng tham quan nhất của thế giới. 

VNPT E-Learning: Cách học trực tuyến hiệu quả thời cách ly

(VnMedia) - VNPT E-Learning là sản phẩm thuộc Hệ sinh thái Giáo dục thông minh của VNPT dành cho lĩnh vực giáo dục, đem lại hiệu quả cao trong việc dạy và học trực tuyến trong thời điểm hiện giờ…

Đức bắt đầu tăng mạnh số người nhiễm và tử vong vì Covid-19

(VnMedia) - Những ngày gần đây, Đức bắt đầu tăng mạnh số ca nhiễm và tử vong do Covid-19 mặc dù tỷ lệ tử vong trên tổng số nhiễm của Đức vẫn rất thấp so với các quốc gia khác.

Giá vàng giảm phiên thứ hai liên tiếp

(VnMedia) – Chốt phiên giao dịch đêm qua (8/4 – theo giờ Việt Nam) tại New York, giá vàng giao ngay tiếp tục giảm hơn 3 USD/ounce. Đây là phiên đi xuống thứ hai liên tiếp trên thị trường kim loại quý này.

Chủ tịch Hà Nội muốn áp dụng biện pháp giãn cách xã hội mạnh mẽ hơn

(VnMedia) - Cho rằng các chính sách cách ly, giãn cách xã hội của một số nước xung quanh VN trong giai đoạn 2 không quyết liệt nên tốc độ tăng các ca mắc mới cao hơn, ông Nguyễn Đức Chung cho rằng Hà Nội phải áp dụng các biện pháp pháp phong tỏa mạnh mẽ hơn…